درجه بندی و ارزیابی چوب و فرآورده های چوبی - قسمت 3
حال ضروری می نماید با دو واژه " کنترل کیفیت محصول " و " درجه بندی " بیشتر آشنا شد.
کنترل کیفیت محصول چیست ؟
کنترل کیفیت محصول عبارت است از مجموعه فعالیتهای آزمایشگاهی ، تحقیقاتی و نظارتی بر روی محصول ساخته شده و فرآیند تولید که منجر به بالا رفتن کیفیت محصول نهایی شده و در سه بخش مجزا انجام می گیرد :
- کنترل مواد اولیه ورودی به واحد تولیدی
- کنترل محصول حین ساخت و فرآیند تولید
- کنترل و درجه بندی محصول ساخته شده
مسئول کنترل کیفیت در واحدهای تولیدی به عهده افراد خواهد بود که دارای تحصیلات لازم ( حداقل کارشناسی ) و تجربه کافی در رشته های تولیدی مربوطه باشند . در صورتیکه واحد تولیدی دارای افرادی با تحصیلات پایین تر ولی باتجربه کافی و سابقه کار مفید در رشته مربوطه باشد نیز می توان از آنها بعنوان مسئول کنترل کیفیت استفاده کرد. مسئول کنترل کیفیت مستقیما تحت نظارت مدیر عامل واحد تولیدی انجام وظیفه می کند و شخص مدیر عامل و اعضای هیات مدیره و مدیر تولید نمی توانند بعنوان مسئول کنترل کیفیت معرفی و منسوب شوند . مسئول کنترل کیفیت ملزم به اجرای سیستم کنترل کیفیت در واحد تولیدی بوده و باید مطابقت کالای تولیدی را با استانداردهای کارخانه ای ، استانداردهای ملی و یا استانداردهای بین المللی مورد تایید قرار دهد. در صورتیکه کیفیت مواد اولیه و یا محصول ، مورد تایید او نباشد، مراتب کتبا به مدیر عامل اعلام و واحدهای تولیدی موظف می شود تا برای افزایش کیفیت محصول اقدام کند.
مفهوم درجه بندی در صنعت چوب چیست ؟
درجه بندی عبارت از طبقه بندی کالا بر اساس میزان معایب ، کیفیت و ابعاد محصول است که از طریق بازرسی نمونه هایی از هر محموله انجام می گیرد.
درجه بندی جزییی از عملیات استاندارد کالا است که پس از تولید کالا و قبل از بسته بندی و ورود کالا به انبار کالای ساخته شده انجام می گیرد.
البته در خصوص فرآورده های جنگلی که عمده ترین آنها گرده بینه است فقط درجه بندی صورت می گیرد که آن هم براساس میزان معایب ، درجه گرده بینه و ابعاد می باشد ، زیرا انسان در تولید درختان جنگلی دخالتی ندارد و لذا نمی توان برای آن استاندارد تعریف کرد.
درجه بندی کالاها تا چه میزان باید دقت کرد ؟
در خصوص این سوال باید دید که توقعات مصرف کنندگان از کالاهای مورد نظر در چه حدی است ، اگر مصرف کننده خواهان کالاهایی با کیفیت بالا باشد ، باید درجه بندی را با دقتی انجام دهند که سود حاصل از آن هزینه های مربوطه بیشتر باشد ، یعنی هزینه های حاصل از درجه بندی نباید سود حاصل از آن بیشتر باشد زیرا در این صورت منجر به ضرر واحد تولیدی خواهد شد . بنابراین دقت در درجه بندی باید متناسب با توقعات تولیدکنندگان و مصرف کنندگان صورت گیرد.
در ضمن باید دید از درجه بندی کالاها خواهان چه نتیجه ای هستیم . برای روشن شدن مطلب به ذکر مثالی می پردازیم . فرض کنید در درجه بندی دوورق تخته خرده چوب یکی در درجه یک و دیگری بعلت وجود لکه هایی در سطح آن در درجه دو قرار گرفته باشد ، ولی این دو ورق از نظر خصوصیات فیزیکی و مقاومتهای مکانیکی هیچ تفاوتی با هم نداشته باشند . اگر محیط مصرف این دو ورق در مکانی باشد که روی آنها روکش پرس می شود ؛ درجه بندی آنها به درجه یک و دو کاری بیهوده و به دور از منطق است ، ولی چنانچه محیط مصرف این دو ورق در مکانی باشد که روی آنها روکشی پرس نمی شود ، درجه بندی آنها در درجات یک و دو ضروری است . بنابراین درجه بندی باید خاصیت انعطاف پذیری نیز داشته باشد. درجه بندی باید ضمن اینکه توقعات را در داخل کشور تامین می نماید، با نحوه درجه بندی در دیر جوامع متناسب و هماهنگی داشته و واردات ، صادرات و بازرگانی خارجی را تسهیل نماید.
نکاتی در خصوص بهره برداری و فروش چوب :
هر طرح جنگلداری که زیر نظر ادارات کل منابع طبیعی فعالیت می کند ، معمولا دارای 2 تا 3 سری و گاهی اوقات بیشتر می باشند. هر سری بر اساس کتابچه آماده شده توسط سرجنگلداری هر منطقه تقریبا معادل 1000 هکتار می باشد .هر سری نیز معمولا از 20 پارسل تشکیل می شود که مساحت هر پارسل حدود 50 هکتار است . البته از آنجاییکه مرز بین پارسلها ، موانع طبیعی مانند یال ، دره ، رود و ... می باشد ، ممکن است مساحت پارسلها کمتر یا بیشتر از مقدار از قبل تعیین شده گردد. انتخاب محدوده هر پارسل با توجه به دارا بودن درختان آن بخش از جنگل از یک شرایط و ویژگی یکسان نیز صورت می گیرد، یعنی سعی براین است که در یک پارسل ، درختان از نظر گونه ، سن ، ارتفاع و ... با هم زیاد اختلاف نداشته باشند. البته ممکن است در داخل هر پارسل ، قسمتی از پارسل دارای درختانی با شرایط متفاوت از دیگر درختان باشد که این قسمت را در تقسیم بندی دیگری قرار می دهند که به آن سوپارسل می گویند . درختان این قسمت ممکن است قبلا دچار آتش سوزی شده باشند یا در اثر جریان یافتن سیل و ... درختان آن دچار آسیب و کاهش کیفیت شده باشند.
همانطور که می دانیم ، رویش سالیانه جنگلهای شمال ایران حدود 2.5 – 2 متر مکعب در هر هکتار می باشد که بر اساس این رویش سالانه ، اداره کل منبع طبیعی ، برداشت سالیانه هر شرکت را برای ده سال آینده و همچنین میزان قطع و برداشت در هر پارسل راتعیین می نماید و این میزان برداشت نیز ذر کتابچه طرح جنگلداری هر منطقه و برای هر پارسل ذکر می گردد که نمی توان از آن عدول نمود. پس از تهیه کتابچه ، میزان برداشت سالیانه هر طرح جنگلداری مشخص می گردد، براساس این مقدار مشخص شده ، شرکت در ابتدای تابستان درخواستی مبنی برقطع سهمیه سالانه خود از سرجنگلداری منطقه می نماید. سرجنگلداری نیز براساس کتابچه ، تیمی از کارشناسان جنگل را به همراه مهندسین شرکت به پارسلی که قرار است قطع امسال درآن انجام گیرد اعزام می نماید تا مبادرت به نشانه گذاری درختان در پارسل تعیین شده نمایند.
